lunes, 29 de diciembre de 2014

Gabonetako ipuina: "Burdinazko atearen aurrean..."

Burdinazko atearen aurrean, ama bat dago, nekea begietatik kentzen, maitasunezko irribarrea prestatzen. Atearen beste aldean, semea, urduri, ama musukatzeko irrikaz. Penintsulako beste muturrean, bere ziegan, beste ama bat egonezinik, gogotsu dago; gaur bere neskatxoarekin jolastuko du, senarra besarkatuko du. Hiru ordu besterik izango ez baditu ere. Handik ehunka kilometrora, beste Estatu batean, aitona kezkaz beterik dago; biloben berriak eta argazkiak ekartzen dizkioten lagunak ez dira iritsi. Errepide bazterrean daude, kotxe matxuratuaren ondoan…


viernes, 26 de diciembre de 2014

Bullying, gainditzeko dagoen ikasgaia

Gaur BERRIACybergprogram 2.0ren berri izan dugu, EHUko hainbat ikerlarik abiatu duten programa, ikasleek Internet bidez pairatzen duten jazarpena (ziberbullyinga) eteteko asmoz. Eskolako jazarpenaz zein, zehazki, ziberbullyingez atera diren datuak eta zifrak izugarrizkoak dira. Maite Garaigordobil psikologoak dioenez, eskolan hasi baino ez da egiten jazarpena. Hori dela eta, funtsezkoa da lankidetza bultzatzea familiaren eta ikastetxeen artean. Hadi egon gaitezen, asko dago jokuan!

Gainditzeko dagoen ikasgaia


Argazki Press
Etenik gabekoa da jazarpena. Aurrez aurrekoak ziren lehen kolpeak; birtualak dira orain sarearen zurrunbiloan. Nerabeen arteko eraso fisikoek bere horretan jarraitzen badute ere, kasuak ikastetxetik irteten ari dira. Bizkorra izaten ari da desplazamendua, eta ziberbullying-a da gaur-gaurkoz arazorik handiena. Sareko bullying-a indar handiz zabaltzen ari da: gero eta gazteagoak ari dira pairatzen. Biktimari beste eraso mota batzuek adinako eragina laga diezaiokeela diote adituek. Jasateko aukera handiagoa da, eta geraraztekoa, ostera, zailagoa. Interneteko sare sozialek eta gailu berriek, oro har, esku hartzea zaildu dute, are eta nekezagoa baita erasotzaileei trabak jartzea. Gazteen arteko indarkeriaren akuilu bihurtu da sarea, ikastetxetako jolastokiak ez ezik. Egoeraz kezkaturik, EHUko zenbait ikerlarik Cyberprogram 2.0 izeneko programa sortu dute, Internet bidezko erasoak saihesteko eta gutxitzeko asmoarekin. Maite Garaigordobil EHUko irakasle eta Psikologian katedradunak gidatu du egitasmoa; martxan dago iaztik Gipuzkoako hiru ikastetxetan.

Programak DBH Derrigorrezko Bigarren Hezkuntza eta Batxilergoko 3.026 estudianterekin egindako ikerketa batean du jatorria. Eskolako jazarpenaz galdetu zieten iragan urtean 12 eta 18 urte arteko ikasleei, eta datuek diote kezkatzekoa dela egoera: ikasleen %83,7k aitortu dute eskola jazarpen egoeraren batean esku hartu dutela azken urtean; horietako %39,2k jakinarazi dute biktimak direla%38,4k erasotzaileak eta %79,5ek halakoak ikusi dituztela. Hiru biktimatik bi erasotzaileak dira, hortaz, ikerketaren arabera. Kopurua zertxobait apalagoa da ziberbullying-ari erreparatzerakoan: hirutik bat da erasotzailea%30,3k adierazi dute jazarri egin dietela noizbait sarean, %15,5ek tratu txarrak eman dituztela, eta beste %65,1ek ikusi egin dituztela.

Galdetegi eta ariketa sorta bat dakar programak, erasoa identifikatzen ikasi eta ondorioak ateratzeko. Eztabaida moduko saioak ere atontzen dituzte astean behin, taldean. «Ikasleak arriskuez jabetzea, hausnartzea eta estrategiak bilatzen jakitea da asmoa».

Ordenagailuak eta sakelako telefonoak jazarpenerako bide gero eta ohikoagoak dira. Hain justu, erasoen artean soilik Internet bidezkoek egin dute gora. Sareak errotik eraldatu ditu nerabeen arteko harremanak; erraztasunak eskaini dizkien arren, arriskuak «agerikoak» diraanonimotasunaren babesean beldurra sorraraztea, argazkiak baimenik gabe partekatzea, pasahitza lapurtzea, norbaiten tokia hartzea, dei iraingarriak egitea... «Etengabeak» eta ugariak dira erasoak.

Garaigordobilek ohartarazi du muturreko kasuek suizidioa eragin dezaketela. «Kasurik okerrenetan». Ez du neurri askirik ikusten arazoa saiheste aldera. Areago, erasotzaileen kontra egin beharrean, «zama guzti-guztia» biktimen gain lagatzen dela salatu du: «Jazarpen kasu bat antzematen denean, sarritan biktimek egin behar izaten dute eskolatik alde, eta hala, behintzat, ez da lortzen arazoa konpontzea. Erasotzailea lehengo lekuan geratzen da». Erantsi du gizarteak ez diela «erantzun aproposa» ematen halako kasuei. Jazarpenari aurre egiteko zenbait protokolo aipatu ditu, baina «bistako hutsuneak» ikusten dizkie. «Arazoa ziztu bizian ari da zabaltzen». Irakasleak iritzi dio, halaber, ikastetxeek ez dutela erreminta askirik.

Momentuan bakarrik ez, luzera ere eragina izaten du Internet bidez jasandako jazarpenak; ondorio «larriak» biktimentzat. Baina ez soilik haientzat. Erasotzaile eta behatzaileentzat ere eragin «kaltegarriak» dauzka, Garaigordobilen aburuz. «Gazteen nortasuna garatzeko traba da, betiko markatuta geratuko baitira. Izan eskolan, sarean edota kalean parekoa da: denak dira galtzaile».

Sentsibilizazioa eta enpatia
Garaigordobilek adierazi du programarekin orain arte erdietsitako emaitzek frogatu egin dutela «tresna eraginkorra» dela, «berdinen arteko indarkeria murriztu eta prebenitzeko». Programa darabilten zentroetan erasotzaileen kopurua jaitsi dela azaldu du.

Zehazki hori da erronkabiktima, erasotzaile eta behatzaileen «isiltasuna» apurtzea. «Ohartu behar dira salatzailea ikasle solidarioa dela, ez aho handi bat. Baina asko isildu egiten dira beldurragatik». Bereziki, biktimarekiko enpatia jorratu dute. Nerabeen jokabide positiboan eta autoestimuan jarri dute berebiziko arreta, «erasotzaileen eta erasoa ikusi dutenen jarrera eraldatzeko».

Garaiz eta ikuspuntu anitzetatik esku hartzeko premiaz mintzo da Garaigordobil. «Erabat beharrezkoa da prebentzioa, baina nola egin? Hor dago koska». Sentsibilizazioan eragitearen aldekoa da, uste baitu Euskal Herrian inguruko herrialdeetan baino handiagoa dela. Alabaina, argitu du oraindik asko dagoela egiteko.

Eskolan hasi baino ez da egiten jazarpena. Hori dela eta, funtsezkotzat jo du lankidetza bultzatzea familiaren eta ikastetxeen artean. «Prebentzioa garrantzitsua bada ere, familia da giza garapenerako lehen sozializazio eremua. Biktimari eragindako kaltea konpontzen lagundu behar diote gurasoek erasotzaileari. Ezinbestean».

Ez da arazoa ezkutatu edo ukatzearen aldekoa. Jazarpena detektatzen den unetik esku hartu behar da: «Muinari heldu behar diote gurasoek: ezin dute esan jokaera desegoki horiek haurren kontuak direnik». Seme-alabekiko «afektibitatea» arrazoizko zigor eta diziplinarekin uztartzen dituzten ereduak ditu egokitzat; ohartarazi du gehiegizko zigorra darabilten ereduek seme-alaben jarrera antisozialak indartu egiten dituztela : «Seme-alabekiko maitasun eta konpromiso urriegi eta zigor gehiegi ikusi ditugu erasotzaile gazteen familietan».



miércoles, 24 de diciembre de 2014

Diario de ARROTXAPE[a]ko Egunkaria (66)

   4 urte, izugarria!! Cuatro años han pasado desde que Olentzero nos animara durante el solsticio de invierno del año 2010 a poner en marcha este pequeño proyecto, un instrumento para enlazar con vecinas y vecinos del barrio Arrotxapea, con quienes compartir todo aquello que nos pueda interesar sobre nuestro pasado, nuestro presente y, ¿por qué no?, sobre nuestro futuro.
   Han sido 86.500 clics, todos ellos in crescendo, con el subidón de las 3.266 visitas del pasado mes de octubre. Los artículos más leídos siguen siendo la serie que abordaba el tema de la mujer trabajadora rochapeana ("Vendedoras, costureras...""Un barrio de mujeres trabajadoras"), a través de los cuáles podíamos ver cuál era, en general, la situación de la mujer navarra a finales del siglo XIX y principios del siglo XX.
   La constancia del Blog ha sabido ganarse un hueco entre las gentes de más allá de Arrotxapea, haciendo del calendario Gora Iruñea! la segunda entrada más leída, y la cuarta sobre la censura del consejero Iribas contra los libros de texto en euskera ("Desaparecen los vascones"), esta última con más de 1.000 visitas en tan sólo un par de días. La quinta entrada más leída ha sido la presentación de la Universidad Popular de Sanduzelai y el curso que ofrecí en la misma sobre Historia del Movimiento Obrero, ¡toda una gozada!.
   Especial cariño le tengo al artículo realizado sobre la experiencia del rochapeano fallecido recientemente José Zarranz como pastor en América "Pastor en Nevada y California", el octavo entre los más leídos, que con tan sólo un clic fue capaz de superar fronteras por tierra y por mar, con cientos de clics realizados por la comunidad de la diáspora navarra, que se pusieron en contacto con nosotras para compartir experiencias, ederra benetan!   
Argazkia: LAB sindikatua.
¿Qué ha pasado en el barrio desde que escribimos por última vez en nuestro Diario? El martes, 2 de diciembre (Día de la Abolición de la Esclavitud), trabajadoras y trabajadores beti-gazte recibieron un homenaje desde el sindicato LAB por el trabajo sindical realizado durante las décadas de los años 60 y 70, entre ellas nuestra vecina Marijose y los vecinos Patus y Javier Esteban. Todas ellas tienen en común el ser currelas (algunos ya no en activo) que no han olvidado cuál es el lado de la barricada que corresponde a un trabajador consciente de serlo.

   Acto seguido vino el ya habitual acueducto de diciembre, con sus mil y una fechas para recordar, algunas de ellas propias de estas tierras, otras impuestas por gentes llegadas hace ya más de 500 años desde lugares situados a más de 500 kilómetros: 3 de diciembre (Día de Navarra), 6 de diciembre (Día de la Constitución española), y 8 de diciembre (Día de la Inmaculada Concepción). Pues sí, aquí Arrotxapea no tiene mucho de original, pero bueno, días estupendos para descansar quienes tenemos la suerte de poder vender nuestra fuerza de trabajo.
   Las siguientes semanas vinieron marcadas por el nerviosismo del alumnado, profesorado, amatxos y aitatxos ante un curso que se verá interrumpido durante casi tres semanas. Mayor nerviosismo, por supuesto, el de amigas y familiares de las 28 jóvenes independentistas procesadas por su pertenencia a Segi. El juicio, que concluyó el 19 de diciembre, supuso el alivio para doce jóvenes, cuyos cargos fueron retirados, no así para el resto, entre ellas el joven rotxapeano Ibon Esteban, que habrán de hacer frente a las acusaciones del fiscal.
   Aquel jueves, 18 de diciembre, alguien optó o no tuvo más remedio que robar en un locutorio de la Travesía de las Huertas.
  La revista Ezkaba tenía ya prácticamente todo listo para despedir el año, cuando Negu hizo su aparición puntual-puntual un 21 de diciembre con temperaturas bajo cero. Ayer, 23 de diciembre, Bernardo Apestegia presentó en la Peña Rotxapea la primera parte de su libro sobre la historia de nuestro barrio: "Historia de las mecetas de un barrio: XVI-1950". Berni, socio fundador de la Peña Rotxapea, colaborador habitual de la revista Ezkaba y contador de mil y una historias, ha puesto en marcha este gran proyecto que irá haciéndose realidad bajo la colección Jus la Rocha, Rochapea, Arrotxapea, del que podremos disfrutar durante los próximos años. El primer ejemplar se puede adquirir en Alekhiñe, Colorín Colorado, Haizea taberna, Ipar Gorri y la librería Orreaga. Desde este Txoko de Historia, nuestras más sinceras felicitaciones por ofrecer al barrio y sus gentes la oportunidad de conocerse un poquito más. Mila esker, Berni!
   Listo, dena prest Neguko Solstizioa ospatzeko! Estos últimos días hemos difundido un artículo para reflexionar un poco sobre nuestras costumbres y el proceso de uniformización que están sufriendo: "¿Olentzero o Santa Claus vasco?". Sin ir más lejos, esta mañana hemos podido ver en Berria, único periódico que tenemos los euskaldunes, la imagen de un Olentzero bilbaíno elegante, con una barba blanca impecable, pues sí, Santa Claus con txapela. Así y todo, hoy, a las 17:00 horas, estaremos en la Plaza Aita Barandiaran para recibir al viejo carbonero que bajará del monte Ezkaba de la mano de los movimientos sociales y populares del barrio, como tiene que ser. Neguko Solstizio on guztioi!


* Azken sarrera / Última entrada:


lunes, 22 de diciembre de 2014

Entrevista a Josep Fontana, Zazpika, nº 830

   ¿Quién no conoce al historiador catalán Josep Fontana (Barcelona, 1931)? Ciertamente, todo un lujo en estos tiempos de ambiente intelectual falto de compromiso. Ayer, Zazpika, el suplemento dominical del periódico Gara, publicó una entrevista realizada por Beñat Zaldua. En ella se abordan, una vez más, temas como la función de la Historia, la actual crisis política y económica, la situación mundial...
  
La formación de una identidad.
"Para explicar la formación de una identidad hay que  buscar atrás [...] Yo hablo de identidad en referencia a una cultura compartida, a aquello que he recibido de mi familia y he aprendido en la calle, todas las cosas que forman una manera de entender la vida y la sociedad y que no tienen nada que ver con la sangre, con la tierra ni con nada que se le parezca. Si por eso me quieren decir cualquier cosa, pues bueno, todos seríamos internacionalistas en un mundo sin los nacionalismos de los otros. Es decir, uno no tendría ninguna necesidad de defender este sentido identitario propio si no estuviese siendo agredido [...]. El problema surge cuando tienes la necesidad de defender una manera de entender el mundo y la sociedad".

La Historia.

"Mira, yo siempre sostengo que la historia es una herramienta, e igual que un martillo puede ser un elemento de trabajo o un arma mortal, la historia puede ser usada para muchas cosas, también para alimentar prejuicios y crear odios. Porque lo que no es la historia es neutra. Par mí, si un historiador puede aportar alguna cosa positiva es ayudar a la gente a entender cómo funcionan las cosas, estimulándolas a pensar por sí mismas. Es decir, tú no le tienes que explicar verdades, le tienes que poner las cosas delante para que piense".


martes, 16 de diciembre de 2014

Dinbili, danba!... Forjarien kanta

Horrela hasi dugu Industrializazioa eta Langile Mugimendua unitate didaktikoa: Oskorri musika taldeko Forjarien Kanta abesten. Bai, lotsa alboratu eta guztion artean ahanztura gainditzea eta duela ehun urteko langile haiei hitza eskaini diegu:

                                 Dinbili, danba! gaua eta goiza
                                 su eta keen artean
                                 sosegu eta deskantsu gabe
                                 geure buruen  kaltean,
                                 horrexegatik lanak utzirik
                                 gatoz guztiok batean.

Ez zuten bizi modu polita, ez, forjariek gogorarazten diguten bezala:

                                Hiru babarrun jateagatik
                                horrenbeste neke, pena,
                                erdi ustelik aurkitzen dute
                                forjariaren barrena

                               Oso goizetik lanean hasi
                               su eta keen artean,
                               dinbili, danba! gelditu gabe
                               guztiz ilundu artean,
                               arropa denak puskatzen eta
                               osasunaren kaletan.

Lan eta bizi baldintza gogorrak, klase konzientzia, konpromisoa, borroka kutxa... greba, hona hemen egun hauetan ikasten ari garen kontzeptuak. Langile mugimenduko kide konzienteak izanik, gure forjariek ez zuten atzera egin:

                                                Gora bai gora beti, gora forjaria!
                                                langile trebe zintzo da mailukari
                                                lurpera, bai lurpera beti nagusia!
                                                ez digute egingo nahi duten guztia.
                                                Ez badigu ematen arrazoia guri,
                                                ez badigu ematen behar legez ongi
                                                su emango diogu geure fabrikri
                                                eta nagusiaren etxe guztiari.

Baietz zuek ere abestu! Egin klik eta emaion/ndinbili, danba!:



Forjarien kanta, Oskorri
(Banda band, 2007)


Gaur forjariak lana utzirik

gatoz guztiok kalera

labeak oso itzaldu eta
protesta bat egitera.
Mailu burdinak bota ditugu
hantxe bertan bazterrera
ez dugu nahi berriro ere
toki hartara lanera.

Dinbili, danba ! gau eta goiza
su eta keen artean
sosegu eta deskantsu gabe
geure buruen kaltean,
horrexegatik lanak utzirik
gatoz guztiok batean.

Gora, bai gora beti, gora forjaria !
langile trebe zintzo da mailukaria
lurpera, bai lurpera beti nagusia !
ez digute egingo nahi duten guztia.
Ez badigu ematen arrazoia guri,
ez badigu ematen behar legez ongi
su emango diogu geure fabrikari
eta nagusiaren etxe guztiari.

Hiru babarrun jateagatik
horrenbeste neke, pena,
erdi ustelik aurkitzen dute
forjariaren barrena,
gure kontura egiten dute
nagusiek nahi dutena
gure lepotik gizentzen dute
bete faltrikara dena.

Oso goizetik lanean hasi
su eta keen artean,
dinbili, danba ! gelditu gabe
guztiz ilundu artean,
arropa denak puskatzen eta
osasunaren kaltean.


Ez badigute guri jornalik haunditzen
berriro gu ez gara lanera bihurtzen
arrazoiz gehiago badugu eskatzen
ez gaituzte inola hoiek ikaratzen.
Ez badigu ematen arrazoia guri,
ez badigu ematen behar legez ongi
su emango diogu geure fabrikari
eta nagusiaren etxe guztiari.
Ez badigu ematen arrazoia guri,
ez badigu ematen behar legez ongi
su emango diogu geure fabrikari
eta nagusiaren etxe guztiari.

[Hitza: Herrikoia]

domingo, 14 de diciembre de 2014

Atseden duinaren zain

Argazkia: Jagoba Manterola/Argazki Press
 Aurreko ostiralean, abenduaren 12an, ekimen xumea bezain hunkigarria izan zen Iruñeko hilerrian: 1936ko gerrako hamar biktima lurperatu egin zituzten Udalak 60 gorpuzkirentzako prestatu duen panteoian.

   Lohizune Amatriak Berrian kontatu bezala, duela 78 urte fusilatu zituztenetik, hobi komunetan izan dira abandonatuta. 2010ean eta 2012an exhumatutako hamar gorpuzki lurpertu zituzten: Añezkarko hilerriaren kanpoaldean aurkitutako pertsona bat, Berriobeitiko hilerriaren kanpoaldean zeuden bi pertsona, Erripako hilerrian aurkitutako bat eta Antxoritzeko hobi komunean ziren sei pertsona. Horiek guztiak, egun, momentuz, izen-abizenik gabe.

   Horrela mintzatu zitzaien Olga Alzeaga Nafarroako Fusilatuen Senitartekoen elkarteko presidentea:
   Loreak izango dituzue hemen, balio demokratikoak zituzten pertsona zintzo gisa gogoratuko zaituztegu. Eta, zuen identitatea ezagutzen ez dugunez, gu guztion gurasoak, aitona-amonak eta osaba-izebak izango zarete.
   Hiltzaileak dira zuen bizitza lapurtu zutenak, baina lortu nahi zenituzten eskubideak ere hil zituzten. Isiltasuna nagusituz, gezurrezko eta ahanzturazko gizarte bat sortu zuten.


miércoles, 10 de diciembre de 2014

EZKABA aldizkaria, nº 220. zka., diciembre 2014 abendua


   Ya está en la calle la revista Ezkaba de diciembre. En esta ocasión, cuatro páginas más, 40!!, así que desde estas líneas un aplauso bien grande a todos aquellos comercios que colaboran con este proyecto comunicativo, único en toda la Alta Navarra, camino ya de cumplir su 24 cumpleaños, hori den! Entre sus páginas encontramos artículos inmersos en el mundo del libro (Entrevista a Maribel Medina) y las ondas (Eguzki Irratia, 32 años de radio libre); artículos que rezuman solidaridad (Campaña de recogida de teléfonos contra el síndrome de Angelman), nuevas y viejas reivindicaciones (Gure Auzoa; Arrotxapean euskaraz hezi); la invitación de la Comisión de Fiestas; una encuesta al vecindario sobre la Ley del Aborto; las secciones fijas Ezkaba Txikia, A vista de pájaro, El Rincón Poético, y múchas cosas más. On degizula!

* Bai, gaizki da azaleko euskarazko esaldia. Horrela jarri beharko: "Bizitza ausarta edo ezer ez".

domingo, 30 de noviembre de 2014

Ganix Iribarren, euskaldun bat Lehenengo Mundu Gerran

   Gaur Berrian argitaratu da Edu Lartzangurenek Extefana Irastorza poetari egindako elkarrizketa. Bertan Extefanak kontatzen digu bere aita Ganix Iribarren desertorearen esperientzia, Extefana umetxo euskaldunak eskolan jasandako jazarpena eta beste kontu batzuk, non akulturazioa eta prozesu horri aurre egiteko gakoak azaltzen diren.

«Hemen ez didate sekula esan 'desertorearen alaba zara', baina...»

XX. mendearen laburpena dirudi Extefana Irastorza hendaiarraren bizitzak: Lehenengo Mundu Gerraren ondorioz, Gipuzkoan jaio zen; Hitlerren bisita gogoan du, eta euskal nortasuna berreskuratu zuen.
Argazkia: Bob Edme
«H
au da aita, 1914ko gerlan. Gizon ederra, ezta?», dio Extefana Irastorzak (jaiotzez, Iribarren), Hendaiako (Lapurdi) Xabola etxekoandreak. Molinaon jaio zen (Donostia; garai hartan, Altza), 1925ean, eta XX. mendeko gerren arrasto bizia du oroimenean. Baserritar familiakoa izanik, Pasaiako badiaren bazterrean jaio zen, aitak Lehen Mundu Gerrako lubakietatik ihes egin zuelako.

Nola eta zergatik egin zen desertore zure aita, Ganix Iribarren?

Belgikako frontean egon zen aita, eta Craonneko eta La Marneko batailetan hartu zuen parte. Desmasia, miseria gogorra ikusi zituen han, hilzorian zirenak lurrean utzita eta beraiek gainetik pasatzen... Lubakietan gauean hotz zelako elkarren gainean egiten zuten lo, eta, goizaldean, izotzak elkarri lotuta esnatzen ziren. Aitari ez zioten baimenik ematen etxera etortzeko, mugatik hurbil zegoelako. Baina nire ahizpa zaharrena jaio zenean, utzi egin zioten. Hemen hamabost egun pasatu eta gibelera joan behar zuenean, beste aldera pasatu zen.

Beste asko bezala, ezta?

Bai. Aitak bazituen 29 urte. Ezkondu berria zen. Amak puska egin zion biderako eta botila batzuk ardo ona lagunekin edateko, biharamunean partitzeko. Baina azken mementoan aita zaharrak esan zion: «Zertarako joan behar duk hara, heure burua eta besteak hiltzera? Nik pasatuko haut beste aldera mendiz». Izeba bat zuen Altzan [Donostia], baserri batekin. Hark eman zion lana eta aterpea. Han pasatu zituen hamabi urte. Bere aitak eman zion ideia, beraz, baina baita nire amak ere bai. Sei hilabete ezkonduak zeramatzaten gerra hastean, eta amarentzat ere gogorra zen.

Ezin elkarrekin egon, halere.

Aita frontean agertu ez zenean, amak egun guztiz jendarmeak zituen etxean. «Nik ez dakit; partitu egin zen», esaten zien. Halere, hamabi urte gutxi da. Hendaiako alkateak abokatu on bat eman zion, eta hark salbatu zuen. 1929an etorri ginen, baina aurretik gerra kontseilua egin zioten, epaimahai militar baten aurrean. Gaiztagin handi bat bezala tratatu zuten, bi eskuak lotuak, bi soldadu armatu aldamenean. Interprete bat zuen, aitak ez zekielako frantsesez. Umiliazio handia izan zen. Gerran bezainbat sufritu zuen epaiketan. Berehala harrapatuz gero, heriotza zigorra ezarriko zioten. Baina bizia salbatu zuen, eta zigorra ez zuen oso gogorra izan, ez zuelako aurrekaririk. Sei hilabeteko espetxealdia ezarri zioten, baina kartzelara joateko beharrik gabe. Lanari esker ahaztu zuen hura, baina zahartu zelarik, negar batekin gogoratzen zuen gerra kontseilua.

Frantsesik ez jakiteagatik arazoak izan zituen frontean?

Euskaldun asko ziren han, eta haien lotinanta Donibane Garazikoa. Behin soldadu batek desobeditu zuen, ez zuen erasoa jo edo. Lotinantak hura preso hartu zuen, eta aitari esan zion zelatatzeko, ihes egin ez zezan. Hirurak —lotinanta, presoa eta zaindaria— euskaldunak ziren. Izugarria izan zen gerla hura. Nola egin daiteke halako gerla bat gizonen artean?

Orduko gerra giro eta propaganda zela eta, senideen kontrako jarrerarik sumatu zenuten aita desertorea zelako?

Bai. Desertoreei bazieten halako mespretxu bat; kuraia falta-edo leporatzen zieten. Lau urterekin etorri nintzen, eta hemen ez didate sekula esan «desertorearen alaba zara zu», baina... bai «non zara zu sortua? Hendaian?». Nik beti esaten nien: «Euskal Herrian sortua naiz». Aitak berak sufritu zuen desertore egin izana. «Ez dakit berriz egingo nukeen gauza bera», esaten zuen. Ezagun batzuek —auzokoek eta baita senide urrun batzuek ere— esaten baitzuten: «Erraza da bere burua horrela salbatzea». Bozak zirenean, botatzen zioten: «Orain boza eman beharko diezu lagundu zaituztenei». Halakoak.

Amarentzat ere gogorra izan zen Hendaian egotea, senarra mugaz bestalde zela?

Bi urte eta erdi egon zen hemen aita han zegoelarik. Sei hilabete bakarrik egon ziren ezkonduta. Igande arratsaldetan ikusten zuten elkar, Bidasoaren alde banatik. Desertorearen andrea ezin zen hara pasatu; preso bizi zen. Bi urte pasatuta, aitak esan zion apartamentua egina zuela baserrian eta, hemengo beste desertore batek —Domingo Ezpeletak— lagunduta, elektrizitatea jarria zuela. Pasatzeko eskatu zion amari. Hura 1918ko apirilaren 15ean pasatu zen, bi urte eta erdiko haur bat altzoan. Gaueko lauretan, artzain batek pasatu zituen Berara (Nafarroa), bazekielako guardia noiz erretiratzen zen. Harrapatuz gero, preso sartuko zuten. Elurra eta kazkabarra izan zituen gauean. Ama ez zen emazte ausarta edo indartsua, baina beti esaten zuen: «Inoiz ez nukeen pentsatuko halakorik egingo nukeenik, baina beharra etortzen denean, orduan egiten da».

Hendaiara itzulita, eskolan ordaindu zenuen euskalduntasuna?

Eskolan asko sufritu dugu. Hendaian ibili nintzen ni, etxetik urrun, 5-6 kilometrora. Tranbian joan behar, egun guztirako. Hemen bagenuen eskola, auzoan; nire bi haurrak horra joan dira. Baina amak kalean nahi zuen, gu gero katiximara joateko. Ez zen hautu ona izan. Gure hizkuntza euskara zen. Han frantsesa ikasi behar zen; ez zen hitz bat esaten ahal euskaraz. Idazlan bat egin behar nuen behin zakur baten ingurukoa, eta hitz bat falta nuen: ez nekien nola esan frantsesez. Aldamenekoari galdetu nion: «Nola esaten da hau frantsesez?». Irakasleak belauniko jarri ninduen euskarazko hitz bat egiteagatik.

Aitak gerratik ihes, eta alaba gazteok behin gerra etxera eraman zenioten. Obus bat, nolatan?

Bigarren Mundu Gerran, alemanak tiro ariketak egiten ibiltzen ziren hemen. Baina udaberria zen, eta larreko belar puntak... Jendea ez zen aberats bizi orduan: zuhurki bizi ziren. Orain ni aberats sentitzen naiz orduko aldean. Behiak etxe aurreko beheko zokoan zaintzen ari ginen. Larre kasko batera igo ginen ahizpa eta biok, kanoikadak ikustera, eta halako batean bum fiuuuuu zuuuuup! «Hara, zeozer erori da hemen». Gaztetasuna zer den! Zulotik atera genuen obusa. Lehertu gabe zegoen. Polita zen. Aitak sekulakoak esan zizkigun.Ez dakit zer egin zuen obusarekin, baina badira hemen auzoan minekin leherturiko behiak, eta, itsaso aldean, bi haurren aita bat, arbia ateratzen.

Hitler bera ere lotan izan zenuten etxetik gertu. Non, zehazki?

Francorekin hitz egitera etorri zenean hor pasatu zuen gau guztia, bere trenean, tunelaren barruan, sabotajeen beldur, gure baserritik metro gutxira. Tunel horretan eskulturak eta artelanak ezkutatuta eduki zituzten alemanek.

Behin esan zenuen euskararen balioaz alabari esker ohartu zinela. Nola izan zen?

Oraindik badaude Donibane Lohizunen eta, gehiago, Ziburu aldean, euskaraz mintzatu nahi ez duten euskaldunak, euskara baserritarren mintzaira, arrantzaleena eta jende txikiarena delakoan. Alaba irakaslea zen, eta behin telefonoz deitu zidan: «Ama, baduzu aulki bat?», esan zidan, esertzeko. «Euskara irakatsiko dut eskolan». Orduan sentitu nuen neure baitan... «Ni eskolan zigortu euskararengatik eta, orain, zu, nire alaba, irakatsi behar duzu?». Ordura arte lotsa sentiarazten ziguten, besteak baino gutxiago ginelakoan. Txikitan eskolan zenbait lagunek ez zuten gurekin jolastu nahi, baserrikoak ginelako, agian ez geundelako besteak bezain ongi jantzita, beste mintzaira bat genuelako... Haur batek sufritu egiten du hori. Alabarekin berreskuratu nuen neure nortasuna. «Ikusten», esan nion neure buruari, «ni ere banintzen norbait neure euskararekin eskolan».

Lotsa sentitzeari utzi eta euskaraz idazten hasi zinen. Nola?

Senarra galdu nuelarik, egunak luze. Alabak beti baratzean ikusten ninduen, eta «irakur ezazu pixka bat», esaten zidan, baina irakurtzeak nekatzen ninduela esaten nion. «Kantuen aireak badakizkizu, egin itzazu bertsoak zortziko txikian». Eskolan egiten zituen berak haurrekin, eta teknika erakutsi zidan. «Baina nik ez dut inoiz egin bertsorik; ezingo nituzke egin». Etxera heldu nintzenean, txantxangorri bat pausatu zen sukaldeko leihoaren gainean. Gauza arraroa! Han hasi nintzen, zazpi zango, eta sei zango zenbatzen: «Txantxangorri polita/ agertzen zelarik». Badut lerro bat! Lau egin nituen, eta horra neure lehen bertsoa.

Eta poesia?

Kantuaren Eguna zen, eta Auxtin Zamora han zen bere liburuekin. «Ez duzu ezagutzen poesia idazten duen gazterik?», galdetu zidan. «Gazterik ez, baina neroni saiatuko naiz egiten», erantzun nion. Banituela eginak bi edo hiru poesia kaskar, neure ahalmenaren araberakoak. Senpereko Hatsaren Poesia egunetara joan izan naiz, eta idatzi nituen gauza batzuk han ezagututakoak agurtzeko, tartean Joxean Artze eta Altzako Joan Mari eta Imanol Irigoien anaiak. Nire Lore bakartia poema ezkontza zeremonietan erabili dute Hendaiako udaletxean. «Ongi estimatzen dute ezkontideek», esan zidan Mikel Berra alkateorde zenak. Ni kontent.

Zergatik utzi diozu idazteari azkenean? 

Ez dut dagoeneko gogorik idazteko, baina lanean ari naiz inguruko laborari etxeen izenak berreskuratzen.

Asko aldatu da Euskal Herria zure bizialdian. Elkartasuna asko galdu dela esan ohi duzu. 

Elkartasuna galdu da, eta ohiturak. San Joan sua faltan dut, hemen ez baita egiten, eta inauterietako maskara txikiak ate-joka joatea arrautza eta xingarra biltzen. Bai. Jende asko etorri da kanpotik. Hor beherago bazegoen errota zahar bat, nire aitak ibili zuena. Zortzi etxe egin dituzte hor inguruan, eta ibaia handi datorrenean, urak hartuko ditu. Auzoa ere asko aldatu da. Nik kalean jendea agurtzea maite dut, baina, horretan, paristar hauek ez dute bederatzi balio.

viernes, 28 de noviembre de 2014

"Denok eman behar dugu zerbait..."

Gallina Vasca, 116. zka., 2014ko azaroa
   

Etxeko andreen matxinada.

Clásico eslogan ligeramente modificado, enfocado ahora hacia el reparto del trabajo en el hogar. El hacha y la serpiente entrecruzadas dejan paso a una escoba y una aspiradora. "Todos tenemos que dar algo para que las amas de casa no lo tengan que dar todo", se lee. Y es que, como dijo Raoul Vaneigem, "Quien habla de revolución sin referirse a la vida cotidiana, tiene un cadáver en la boca".

(Gallina Vasca, 116 zka., 2014ko azaroa)

lunes, 24 de noviembre de 2014

Diario de ARROTXAPE[a]ko Egunkaria (65)

Bernardino Tirapuko etxebizitza kizkalita
   Hau aste burua! 48 ordu azterketak zuzentzen, boligrafo gorria agortuta, ikasleekin egunez eta gauez. Bazetorkidan, behin baino gehiagotan, Barrikadaren abesti baten esaldia: "¡No sé qué hacer contigo, estoy perdido!", en fin, zer egingo diogu, horrelakoa da bizitza (azken hau Negu Gorriak-en kanta), ezta? Gorria ezinbestekoa, aurrera egin ahal izateko, mugak bezalakoak, gainditzeko dira, ikasteko. Espero dut berriro ez topatzea horrelako ikasle-aztarnak mahai gainean: apunteak, guraizeak eta zatitxoa falta zitzaion orrialde bat. Ikasle maitagarri hori, ez ahaztu inoiz, ikasle zintzoek kopiatu ez, eta kopiatuz gero, harrapatu ez!.
   Tira, bada, zertan ari gara Arrotxapean? Astearte batean, azaroaren 14an, Carlos Giraldo auzokidea Alde Zaharrera hurbildu zen bueltatxo bat ematera. Yoldi hotelean sartu, komunera hurbildu, eta hara non, beste norbaitek galdutako 1.000 €rekin egin zuen topo. Hartu eta itzuli, ti-ta batean. Carlosek berak dioenez, "no dudé en hacer lo correcto y lo más lógico". Logikoa ere bada Oihana alabak guri maiz ikustarazten saiatzen dena. Bai, askotan helduen arteko elkarrizketatan sartu nahian, arrotz egiten zaiona argitzen eskatzen, eta maiz erantzun bera: "lasai, ez duzu ulertuko, helduon gauzak dira hauek". Ondoren erantzun bera datorkigu: "Eta gero zuek txikion gauzak jakin nahi, ezta?" Arrazoirik ez zaio falta, ez.
   Azaroaren 15ean, igandeko ordu txikietan, 3,15ean, sua hartu zuen Bernardino Tirapuko 75 zenbakiko etxebizitzak. Suhiltzaileek 5 ordu behar izan zuten sua amatatzeko.
Ijitoen Herriaren bandera
   Ostiralean, azaroaren 21ean, hurbildu nintzen ijitoen integrazioaren alde aritzen den elkarte batek antolatutako ekitaldi batera. Ezin sinestu aurrean nuena: Gobernuko bazterketa sozialaren aurkako teknikaria "zuek" eta "guk" ahoan, Hezkuntzako kontseilari Iribas jauna berean sakontzen (eta erromanieraz agurtzen!!!), enpresario batek Wally bila jokua bukatu egin dela eta ijito gazteek lehiakorren artean lehiakorrenak izan behar dutela (egun espainiar estatuan % 60k ez du DBH bukatzen!!), payoak gitarra jotzen ijitoak musikari ezinhobeak badira ere... Zorigaiztoko ikuskizuna integrazioan sinesten ez dugunontzat, akulturarzio ekintza hutsa, erabat arbuiagarria, horiekin zaila du ijitoen herriak! Eta bestelako jendartea nahi dugunok ere bai, jakina! Azken txanpan sartuak baikara Neguko festak ospatzen hasteko. Aurten ere jostailuen enpresetarako lan egiten duten horiek umetxoak ehizatzen, ikastetxeetako sarreretan katalogoek saltzen dituzten amets iruzurti horiek banatzen. Txiki-txikitatik bezero sortzen, hau lotsagarria!
   Ez gara goibel jarriko, luzerako dugu eta. Amai dezagun festa giroan, Azarofest-ek larunbat honetan egin duen bezala. Giro ederra sortu zuen Elefantearen Sendan. Baietz hurrengoan ere bai!





* Azken sarrera / Última entrada:



jueves, 20 de noviembre de 2014

Antecedentes y origen del Movimiento obrero vasco, 1789-1917

Patxi Abasolo eta Dabid Mendaza Areto Gorrian
   Un día como hoy, 20 de noviembre, hace ya casi 40 años, murió en la cama el dictador Francisco Franco. Sin éxito la Ruptura democrática, la Reforma política auspiciada por viejos franquistas reconvertidos en demócratas de toda la vida privó todo nexo con la otrora legitimidad republicana. Fue el triunfo de los Franco, Fraga, Juan Carlos y demás mamporreros de ayer y de hoy.
   Ayer presentamos en el barrio, en la Sala Roja de la calle Arga, el libro "Nuestro mayo rojo", publicado hace cuatro meses. Siendo el día que es hoy, me viene a la cabeza aquella imagen del 1º de mayo franquista transformado en día de San José Obrero: toda una demostración sindical en el campo de fútbol Santiago Bernabeú, con el sindicato vertical y la muchachas de Falange, presidida por el dictador Franco y su sucesor político, Juan Carlos I, más tarde rey de las Españas.   
Patxi Abasolo eta Dabid Mendaza Areto Gorrian
   En la conferencia de ayer nos dimos cita 18 personas. Ambiente entre amigas y vecinos, unos cuantos libros dedicados, las bonitas palabras de un artista rotxapeano, y la visita inesperada de dos alumnos de 15 años, ¡hori sorpresa!. Durante hora y media tuvimos la oportunidad de analizar los antecedentes, orígenes y desarrollo del movimiento obrero navarro hasta los trágicos años 1936. He aquí una de las estampas históricas que presenté, un anónimo que recibió el presbítero de Sagues, Manuel Armendariz, mientras las gentes del lugar intentaban recuperar las corralizas:
   "Apreciable Manuel me caguen dios por fabor te pido que sino aces por traer aquí al amo cuanto antes as de ser degollau sino biene para el dia cuatro as de ser degollau pa el dia diez y no te paizca que te se dice en broma que es de beras que nos vamos a morir de ambre y el ambre caguen Dios las de pagar tu sin remedio ninguno y no te fies en andar como quiera y porque antes de pasar ambre se mata a cristo y si no viene para el dia 4 me caguen dios as de caer granuja y no te paizca chanza me caguen dios. [firmado] capunero".


jueves, 13 de noviembre de 2014

Conferencia: "Historia del Movimiento obrero vasco"

   Las próximas semanas, el 19 y el 26 de noviembre, la Sala Roja de la calle Río Arga (Arrotxapea) acogerá sendas conferencias sobre el Movimiento de trabajadoras y trabajadores de estas tierras, desde sus inicios hasta la actualidad, de la mano de quienes escribimos el libro "Nuestro Mayo Rojo: Aproximación a la historia del movimiento obrero vasco (1789-1990)".
   En la primera conferencia del próximo miércoles, 19 de noviembre, a las 18:00 horas, Dabid Mendaza y yo abordaremos los inicios y formación del Movimiento obrero, hasta los años 1936-1939. A continuación podéis leer la Presentación que redacté para el período que analicé en dicha obra, El despertar del Movimiento obrero vasco, 1789-1917.




Diario de ARROTXAPE[a]ko Egunkaria (64)

Fotografía: Familia Zarranz.
   Hoy nos ha dejado el rotxapeano José Zarranz, nacido en Muskitz en el año 1930. En el número de junio de 2013 de la revista Ezkaba publiqué un artículo sobre el recorrido vital de aquel niño que ya con seis años empezó a vender su fuerza de trabajo para poder salir adelante, el mismo que más tarde desembarcaría en tierras americanas para ejercer el pastoreo, y finalmente establecerse en la Arrotxapea de los años 70, donde ha vivido hasta hoy mismo.
   Recuerdo la tarde que pasé con José y Tere, acompañado por su sobrino Ismael, amigo e incondicional del proyecto comunicativo ezkabero. Mil y una anécdotas al calor de un buen vino navarro y unos pinchicos de jamón, con la hospitalidad característica de todo aquel rotxapeano que se precie de serlo. Aquí os dejo el artículo, con el recuerdo y la satisfacción de haber tenido la oportunidad de conocer a José, y un abrazo para su mujer, Tere Fadrique.






* Azken Sarrera / Última entrada:



domingo, 9 de noviembre de 2014

Jornadas de reflexión didáctica: "¿Cómo se enseña la Guerra Civil y el Franquismo?"

   El período histórico que rodea la Guerra Civil española es el más conflictivo y dramático de la historia del estado español del siglo XX. Esto ha hecho que también sea uno de los temas más delicados a la hora de tratarlo en los manuales de historia y en las aulas. De ahí la necesidad de reflexionar acerca de qué es la memoria histórica y qué es la historia que se enseña, si la memoria histórica es lo mismo que pasado reciente y cómo se trabaja o no en el aula, qué problemas plantea, etc.

   Por ello el Instituto Gerónimo de Uztariz ha organizado unas Jornadas de Reflexión Didáctica para abordar el debate sobre ¿Cómo se enseña la Guerra Civil y el Franquismo?. Las sesiones tendrán lugar en la Universidad Pública de Navarra (edificio Acebos, Sala de Juntas) el próximo viernes 14 de noviembre por la tarde, y se completarán el sábado 15 por la mañana con una visita al Fuerte de Ezkaba.

   Más informaciónhttp://www.geronimouztariz.com



sábado, 8 de noviembre de 2014

Diario de ARROTXAPE[a]ko Egunkaria (63)

Argazkia: Patxi Abasolo
   Mientras la Ezkaba se refugiaba en Madotz para darle un par de vueltas a lo realizado hasta el momento y a lo que queda, vecinas y vecinos de todas las edades se dieron cita el 26 de octubre para acudir a la XXI. marcha Iruñea-Ezkaba organizada por la Sección de Montaña del S.C.D.R. Anaitasuna. Con un tiempo más propio de épocas veraniegas, la vuelta del monte dejaba un rastro de cansancio entre las beti-gaztes que contrastaba con los saltos y carreras de las más txikis, ça c'est la vie! El éxito de la jornada contrastó con la salida organizada por la Federación Batean, suspendida por falta de familias apuntadas. Evidentemente, no se puede estar en dos sitios a la vez. No estaría mal que alguien tomara la iniciativa de configurar un calendario que recoja todas las actividades programadas por los distintos colectivos, al estilo del realizado por Gora Iruñea!, pero centrado en Arrotxapea, nuestro Gora Arrotxapea! ¿Quién se atreve?
   La última semana de octubre se presentaba, cuando menos, interesante, por decirlo de alguna manera: una mañana, mientras el Ejército español recorría la zona comprendida entre Aitzoain, Artika y Arrotxapea, una órden partía del Departamento de Educación destino a algún centro escolar anunciando la visita de inspectores al mejor estilo Iribas. El 27 de octubre, la Ezkaba llegaba a manos de la maquetadora; el 28, al joven arrantzale barbudo rotxapeano Mikel Valdivieso, Valdi, le caía una condena de 5 meses por haberse atrevido a mostrar al mundo entero una ikurriña prohibida a sus gentes por supuestas autoridades de estas tierras, y el día 29,  la Iniciativa Ibon libre! realizaba una asamblea informativa para dar a conocer la situación del joven rotxapeano en la Audiencia Nacional, y las distintas iniciativas que se están llevando a cabo para evitar un final nada feliz.
   El 29 de septiembre, la prensa se hacía eco de una sentencia contra el autor del atropello a una vecina en uno de los pasos de cebra de la calle Ezkarotz hace ahora un año. En fin, que hayamos podido hacer frente a mil y un retos que la vida nos plantea día a día, para terminar atropelladas a pie de casa, y en un paso de cebra...!
   El 1 de noviembre, día para recordar a las personas que ya no están entre nosotras, un grupo de socias de Errotaberri organizó la II Comida popular cubana, para dejar claro que, aún, seguimos vivitas y coleando, como tiene que ser. La sociedad se llenó de riquísimos platos cubanos, con los mojitos de rigor y posterior concierto en Ipar Gorri. Desde aquí un aplauso, y todo el ánimo del mundo a seguir creando espacios de sociabilidad en el barrio.
   El martes, 4 de noviembre, el Txoko de Arrotxapea recibió la invitación a ser Euskahaldun, colaborador de la 19ª edición de la Korrika, que partirá en marzo del próximo año. Por supuesto, queremos animaros a que también vosotras seáis protagonistas de esa gran carrera a favor de nuestra lengua navarrorum. Y en la marcha que tendrá lugar hoy, a las 17:30 horas, en el Bosquecillo del parque Antoniutti, en contra de los juicios políticos que afectan a Ibon y otras muchas personas, cuya única lógica se encuentra a años luz de cualquier postulado que aspire a ser democrático. En el barrio, la gente a quedado a las 17:00 horas en la plaza Basajaun para subir juntos a Iruñea. Animo eta kalera! ¡Sigamos siendo protagonistas de nuestra historia!
   




* Azken sarrera / Última entrada:

jueves, 6 de noviembre de 2014

Arrotxapeko Grafitiak

Lurraldea markatzen:

Argazkia: Patxi Abasolo

Argazkia: Patxi Abasolo

Berriro ere grafitien dialektika:



Udazken beroaren arrastoak:

Argazkia: Patxi Abasolo

Argazkia: Patxi Abasolo



* Aurretik argitaratutako grafitiak: